Latijnseschool tot gymnasium

” Van Latijnse School tot Sint Anthonius Gymnasium “

De Latijnse school 1645 – 1800

Na de verovering van ’s Hertogenbosch door Frederik Hendrik werden de Minderbroeders Franciscanen uit Den Bosch verdreven en mochten zich vestigen in het katholieke Megen, onder voorwaarde dat zij een Latijnse school zouden stichten. Op 18 augustus 1645 sloten gemeente en Minderbroeders een overeenkomst en sindsdien is er door “de Paters” ononderbroken een speciaal soort onderwijs in Megen gegeven. De gemeente zou zorgdragen voor de huisvesting, de paters voor de leraren. Vooral de gemeentelijke verplichting voor het beschikbaar stellen en onderhouden van een schoolgebouw heeft vele eeuwen tot spanningen geleid. Het eerste schoolgebouw was in wezen een vervallen woning.

De school, gewijd aan Sint Anthonius van Padua, startte in dat jaar met 14 leerlingen en drie leraren. De lessen bestonden voornamelijk uit het leren van Latijn en vertalen in het Nederlands. De school was in de eerste plaats een opvangcentrum voor katholieke jeugd die er een degelijk katholieke opvoeding kregen in de overwegend protestantse omgeving in die tijd. Over een lange periode van bijna 200 jaar bleef dit onveranderd de doelstelling.

In 1666 werd tenslotte de eerste steen gelegd voor een nieuwgebouwde school, ongeveer op de plaats waar nu de vleugel waarin de gymnastiekzaal en de toneelzaal zijn gevestigd. Dat de spanning tussen gemeentebestuur en de Minderbroeders is daarmee niet was opgelost. Tijdens een tijdelijke ontruiming van de school in verband met een Franse inval wordt een deel van het schoolgebouw “gevorderd’ als gemeentehuis. In 1776 volgde een totale vernieuwing van school plus gemeentehuis.

Openbare School. 1800 – 1877.

Vanaf 1800, ten tijde van de Bataafse republiek werd de school beschouwd als Openbare Latijnse School, met een erkenning als inrichting voor Middelbaar Onderwijs en met de daaraan verbonden subsidie en ook inspectie.

Dit bleek geen succes. In 1856 bestond de school nog maar uit 9 leerlingen en 2 leraren.

Bijzondere School. 1877 – 1967.

De befaamde wet op het bijzonder onderwijs uit 1877 bracht hierin weer grote veranderingen. In dat jaar werd de Latijnse School omgezet in een Bijzondere School van Hooger Onderwijs en werden alle rechten en het gebouw overgedragen aan Nederlandse Minderbroederprovincie, de Franciscanen. Dit was het begin van de grote bloeitijd van “het gymnasium”. Vanaf de start met 4 leraren en 48 studenten nam de schoolgrootte zo toe dat in 1883 werd gestart met de bouw van een compleet nieuwe school op de plek van de inmiddels afgebroken Sint Anthoniuskapel aan de huidige Wilhelminastraat. Later volgen nog uitbreidingen met 2 grote vleugels met daarin leslokalen, een eigen kapel en een grote studiezaal.

Het bijzondere, en ook de succesformule, van het Megens schoolinstituut was dat de studenten niet werden ondergebracht in een kloosterinternaat maar bij burgers, in zgn. kosthuizen. Niet alleen was dit een economisch belang voor de burgers maar ook bleven school en burgersamenleving door de eeuwen heen met sterk met elkaar verbonden. Per kosthuis fungeerde de oudste student als “kosthuisbaas”, verantwoordelijk voor het naleven van de huis- en schoolregels. De dagindeling was strikt gereglementeerd vanuit het onderwijs. Dit systeem, dat naast een onderwijskundige, ook een opvoedkundige en maatschappelijke waarde bleek te hebben, heeft gefunctioneerd tot de sluiting van het gymnasium in 1967,.. 322 jaar ,.. voorwaar een prestatie!!

Het einde van het Gymnasium. 1967.

De tijden veranderden in de tweede helft van de twintigste eeuw zoveel en zo snel dat het eeuwenoude instituut daartegen niet was opgewassen. Grotere mobiliteit van de leerlingen, andere opvattingen over opvoeding en geloof, het feit dat de bijzondere school geen erkende examenbevoegdheid had en tenslotte ook de invoering van de mammoetwet deden de belangstelling voor dit bijzondere schoolsysteem snel afnemen.

Het besluit om de school te sluiten bleek onvermijdbaar. Op 3 juli 1967 verlaten de laatste 7 leraren en ongeveer 50 leerlingendefinitief de school. “Een periode van 322 jaren noeste franciscaanse arbeid is voorbij”. Het vrijgekomen gebouw heeft vooralsnog geen nieuwe bestemming. Gedacht wordt aan verkoop, eventueel zelfs aan een commercieel gebruiker.

Maar gelukkig wordt de bestemming een andere.

Het schoolgebouw, met zijn monumentale gevel aan het Broeder Everardusplein, precies in het centrum van de oude vestingstad, vormt nu het gemeenschapshuis Acropolis… het kloppend het hart van Megen!

~ Door Bart Molenaar (1932 – 2011)

SSD Alle rechten voorbehouden - Ontwikkeld door Niek Beck Webdesign

Login - Sitemap - Contact